Το Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων για τον Κοινοβουλευτισμό και τη Δημοκρατία, στο πλαίσιο της έκθεσης «1945: Το τέλος του πολέμου», που πραγματοποιείται στο πρώην Δημόσιο Καπνεργοστάσιο (Λένορμαν 218), οργανώνει σειρά εκδηλώσεων με γενικό τίτλο «Συζητήσεις στην έκθεση». Στόχος, να αναδειχθούν βασικές στιγμές και γεγονότα της κρίσιμης αυτής χρονιάς, που παρουσιάζονται και στην έκθεση. Η πρώτη από τις συζητήσεις είχε τίτλο «Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος: η σημασία του Ανατολικού Μετώπου» και πραγματοποιήθηκε την Τετάρτη 18 Φεβρουαρίου.
Ο γενικός γραμματέας του Ιδρύματος της Βουλής καθηγητής Ευάνθης Χατζηβασιλείου, ο οποίος ήταν και ο συντονιστής της εκδήλωσης, εξήγησε τους λόγους για τους οποίους επιλέχθηκε το συγκεκριμένο θέμα. Επισήμανε ότι το Ανατολικό Μέτωπο –παρά την κομβική σημασία του για την έκβαση του πολέμου και τα τεράστια μεγέθη που ενεπλάκησαν σε αυτό (στρατευμάτων, πληθυσμών, εξοπλισμού)– παραμένει εν πολλοίς ανερεύνητο και στο περιθώριο της δημόσιας συζήτησης, στην Ελλάδα. Ανάμεσα στους λόγους ανέφερε, εκτός από τον Ψυχρό Πόλεμο, το ότι οι ελληνικές δυνάμεις μετείχαν σε επιχειρήσεις σε άλλα μέτωπα, καθώς και ότι στην κουλτούρα μας (από τα κόμικς μέχρι τον κινηματογράφο) κυριαρχούν οι βρετανικές και αμερικανικές παραγωγές, που αναδεικνύουν τη Βόρεια Αφρική ή την απόβαση στη Νορμανδία. Έτσι, η επιχείρηση Μπαγκρατιόν, που ξεκινάει έναν περίπου μήνα μετά την απόβαση στη Νορμανδία, μια από τις πιο συντριπτικές νίκες στην ιστορία της ανθρωπότητας, είναι ουσιαστικά άγνωστη. Τέλος, επισήμανε ότι η εκβιομηχάνιση, ο πατριωτισμός και ο σημαντικός βαθμός αποδοχής του καθεστώτος υπήρξαν βασικοί παράγοντες της σοβιετικής νίκης.
Ο Γιώργος Μαργαρίτης (καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης), αναφερόμενος στα αίτια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ξεκίνησε από τον Α΄ Παγκόσμιο, ο οποίος εκθρόνισε την Ευρώπη από την κορυφή του παγκοσμίου καπιταλιστικού συστήματος. Ο ναζισμός, είπε, επαγγελλόμενος την προστασία έναντι του εσωτερικού και του εξωτερικού εχθρού (του κομμουνιστικού κινήματος και της ΕΣΣΔ), είχε κερδίσει την εμπιστοσύνη του ευρωπαϊκού καπιταλισμού, που αναζητούσε τρόπους για να γίνει ξανά κυρίαρχος στον πλανήτη, όπως πριν το 1914. Επισήμανε τη συντριπτική διαφορά των μεγεθών, καθώς σύμφωνα με γερμανικές πηγές στο Ανατολικό Μέτωπο σκοτώθηκαν 5 εκατομμύρια Γερμανοί, ενώ στη Βόρειο Αφρική 16.000. Ο ομιλητής σημείωσε ότι δεν πρέπει να βλέπουμε το Ανατολικό Μέτωπο με τα δυτικά μάτια, που συχνά είναι επηρεασμένα από αντιλήψεις του Ψυχρού Πολέμου, ενώ ανέφερε ότι πρέπει να ερμηνεύσουμε τις γερμανικές αποφάσεις με βάση την ιδεολογία του ναζισμού και όχι την ψυχοπαθολογία του Χίτλερ. Τέλος, τόνισε τη μεγάλη σημασία του οργανωμένου (στα κολχόζ, στα εργοστάσια και στο κόμμα) λαού της Σοβιετικής Ένωσης· την οργανωμένη αυτή κοινωνία δεν μπορούσε να τη διαλύσει κανένας στρατός, κατέληξε.
Ο Θανάσης Σφήκας (καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης) εξήγησε ότι ο πόλεμος στο Ανατολικό Μέτωπο δεν ήταν για τη ναζιστική Γερμανία μια συμβατική στρατιωτική εκστρατεία, αλλά ένας ιδεολογικός πόλεμος εξόντωσης, ο οποίος σχεδιάστηκε με βάση τον φυλετισμό, τον αντικομμουνισμό και τις αποικιακές φιλοδοξίες. Η ναζιστική ιδεολογία, είπε, είναι καθοριστική για να αντιληφθούμε τα αίτια της επίθεσης της Γερμανίας εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης, τους στόχους που επιδίωξε στην Ανατολή, καθώς και τις μεθόδους διεξαγωγής του πολέμου. Ο πόλεμος στο Ανατολικό Μέτωπο, επισήμανε, είχε πολλές διαστάσεις, αλλά κυρίαρχη ήταν η ιδεολογική. Πολλές επιλογές (όπως η διαταγή για άμεση εκτέλεση των κομισαρίων, το σχέδιο μαζικής λιμοκτονίας των Σοβιετικών αμάχων, η απάνθρωπη μεταχείριση των αιχμαλώτων, η δράση των Einsatzgruppen, των κινητών μονάδων εξόντωσης που ακολουθούσαν τα γερμανικά στρατεύματα) δεν προκύπτουν από στρατιωτικές ανάγκες στο πεδίο των επιχειρήσεων· συνιστούν προειλημμένες ιδεολογικές αποφάσεις, αποδεικνύοντας τον ιδεολογικό χαρακτήρα του πολέμου, ενός πολέμου σχεδιασμένου εξαρχής ως πολέμου εξόντωσης. Η ιδεολογία υπερίσχυσε της στρατηγικής και συνέβαλε στην ήττα, κατέληξε ο ομιλητής.
Ο Διονύσης Χουρχούλης (αναπληρωτής καθηγητής του Ιονίου Πανεπιστημίου) επικεντρώθηκε σε ζητήματα στρατιωτικής στρατηγικής και δεδομένων, με στόχο να κατανοήσουμε τη σημασία του Ανατολικού Μετώπου στη διεξαγωγή και έκβαση του Β΄ Παγκοσμίου, καθώς και στις απαρχές του Ψυχρού Πολέμου. Το Ανατολικό Μέτωπο, πιθανότατα η πιο αιματηρή σύγκρουση όλων των εποχών, όπως εξήγησε, δεν είναι απλώς το κύριο θέατρο των επιχειρήσεων, αλλά το «στρατηγικό κέντρο του βάρους», σύμφωνα με τη γερμανική στρατιωτική θεωρία. Με την «Επιχείρηση Μπαρμπαρόσα», είπε, αλλάζουμε πίστα: είναι η στιγμή που ο πόλεμος γίνεται ολοκληρωτικός, με στόχο την πλήρη επικράτηση, και ξεκινάει ουσιαστικά το Ολοκαύτωμα. Ο πόλεμος, σημείωσε, ήταν ιδεολογικός, γεωστρατηγικός αλλά και βιομηχανικός (πτυχή στην οποία η κινητοποίηση της σοβιετικής παραγωγικής βάσης υπήρξε εντυπωσιακή). Τέλος, ανέφερε ότι μέσα από τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τη στρατηγική σημασία της νίκης του Κόκκινου Στρατού η ΕΣΣΔ αναδεικνύεται στη δεύτερη υπερδύναμη, γεγονός που αλλάζει ριζικά το γεωπολιτικό πεδίο και διαμορφώνει τις ρίζες του Ψυχρού Πολέμου που θα ακολουθήσει.
Στον πλούσιο διάλογο που ακολούθησε συζητήθηκαν θέματα όπως τα κίνητρα των αποφάσεων του Χίτλερ, η σημασία των αντιστασιακών κινημάτων, ο ρόλος της τεχνολογίας στην έκβαση του πολέμου, καθώς και σημαντικά ορόσημα του πολέμου στο Ανατολικό Μέτωπο (Μάχη της Μόσχας, Πολιορκία του Λένινγκραντ, Μάχη του Στάλινγκραντ, Μάχη του Κουρσκ).
