Την προσωπικότητα και το έργο του Δ. Ν. Μαρωνίτη τίμησε το Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων, οργανώνοντας την ημερίδα «Δημήτρης Ν. Μαρωνίτης. Η νεοελληνική διάσταση στο έργο του», την Παρασκευή 24 Απριλίου 2026, στην αίθουσα εκδηλώσεων της Βουλής των Ελλήνων (Αμαλίας 22-24).
Ο γενικός γραμματέας του Ιδρύματος της Βουλής, καθηγητής Ευάνθης Χατζηβασιλείου, σημείωσε ότι η ημερίδα αποτελεί μια οφειλόμενη τιμή στην μεγάλη προσωπικότητα του Δ.Ν. Μαρωνίτη, ενώ αναφέρθηκε στην καθοριστική συμβολή του ως μελετητή της αρχαιοελληνικής και της νεοελληνικής γραμματείας, ως πανεπιστημιακού δασκάλου, αλλά και ως ενεργού πολίτη. Εξέφρασε, τέλος, τις θερμές ευχαριστίες του Ιδρύματος σε όλους όσους και όσες συντέλεσαν στην οργάνωση της εκδήλωσης, ιδίως στην Ελισάβετ Κοτζιά, στις κόρες τού Δ. Ν. Μαρωνίτη, Εριφύλη και Νίκη Μαρωνίτη, και στον εγγονό του Χάρη Καρύδη-Μαρωνίτη.
Η Ελισάβετ Κοτζιά, στον χαιρετισμό της, σημείωσε ότι ο Δ.Ν. Μαρωνίτης υπήρξε δάσκαλος για διαδοχικές γενιές, συνδυάζοντας πολλαπλές ιδιότητες: του δεινού κλασικού φιλόλογου και νεοελληνιστή, του μεταφραστή, του πολίτη με την ενεργό δράση κατά της Χούντας και το αγωνιστικό ήθος, του παρεμβατικού διανοούμενου, που συνδύαζε την στράτευση με την κριτική.
Στην πρώτη συνεδρία (προεδρία: Παντελής Βουτουρής) η Βενετία Αποστολίδου (καθηγήτρια νεοελληνικής λογοτεχνίας και λογοτεχνικής εκπαίδευσης, ΑΠΘ), με αφετηρία την έρευνά της για την «Μακεδονική Καλλιτεχνική Εταιρεία “Τέχνη”», όπου ο Μαρωνίτης είχε ενεργό ρόλο επί σειρά ετών, ανέδειξε τη συμβολή του στη συγκρότηση της νεοελληνικής φιλολογίας, καθώς και το ότι μπόρεσε να τη βγάλει από τα πανεπιστημιακά αμφιθέατρα ανοίγοντάς τη στο ευρύτερο κοινό. Αναφέρθηκε στη στενή σχέση του με τον δάσκαλό του Λίνο Πολίτη και στα πρώτα του κείμενα, τη δεκαετία του 1960, στην Ποιητική του Μανόλη Αναγωστάκη, όπου συνδύασε στοχασμό, αγωνιστικότητα και φιλολογική μέθοδο. Η σύνδεση αρχαιογνωσίας και νεογνωσίας, είπε, αποτελεί βασική επιδίωξη του Μαρωνίτη, ενώ προσεγγίζει τη νεοελληνική λογοτεχνία με το οπλοστάσιο της αρχαιοελληνικής γραμματείας. Τέλος, αναφέρθηκε στη συστηματική επιφυλλιδογραφία του στο Βήμα, που συνδέει τη φιλολογία με τα προβλήματα της εποχής και την πολιτική σκέψη.
Η Λίζυ Τσιριμώκου (ομότιμη καθηγήτρια, ΑΠΘ) εξήγησε πώς ο Μαρωνίτης συνδύαζε το πάθος της ανάγνωσης και της γραφής, καθώς υπήρξε ταυτόχρονα φανατικός αναγνώστης και γραφιάς: η ανάγνωση και η γραφή, είπε, είναι τόσο ζωτικές γι’ αυτόν όσο και η άδηλη αναπνοή. Κατατάσσοντάς τον στον κύκλο των «γλωσσομανών», σημείωσε ότι ήταν άρτιος χειριστής του λόγου, εξίσου του προφορικού και του γραπτού, του προσωπικού και του δημόσιου. Πρόκειται για έναν ενιαίο λόγο, το ύφος του οποίου έχει ακονιστεί στην αρχαιογνωσία, δημιουργώντας, ιδίως μέσα από την ενδογλωσσική μετάφραση, γέφυρες μεταξύ παρελθόντος και παρόντος. Η ομιλήτρια κατέληξε ότι η μεταφραστική θητεία του στους κλασικούς (Ηρόδοτος, τραγωδία, ομηρικά έπη) διαμορφώνει το κριτικό του ένστικτο και οξύνει το ερμηνευτικό του κριτήριο.
Η κριτικός λογοτεχνίας Ελισάβετ Κοτζιά ανέφερε ότι είναι πολύ λίγα τα έργα της ελληνικής δοκιμιογραφίας, τα οποία, εκτός από τις ιδέες τους, διακρίνονται για τη στάση ζωής, τον παλμό και τη θεωρία που εισφέρουν. Σε αυτή την κατηγορία κατατάσσονται, είπε, οι Δοκιμές του Σεφέρη, τα Ανοιχτά χαρτιά του Ελύτη και το δοκιμιακό έργο του Μαρωνίτη. Ο Μαρωνίτης πίστευε στην αδιαμεσολάβητη επαφή με το ποίημα, στην εκ του σύνεγγυς ανάγνωση, γι’ αυτό και επιδίωκε όχι να εφαρμόσει προϋπάρχοντα σχήματα στην ποίηση, αλλά να ανακαλύψει την ουσία του ποιήματος, απορρίπτοντας προκατασκευασμένες εικόνες, αναζητώντας τη θεωρία που υπάρχει εντός του κειμένου. Τέλος, η ομιλήτρια αναφέρθηκε στη στιβαρή αίσθηση που προκύπτει από την ιδιαίτερη χρήση της σύνταξης, σήμα κατατεθέν του λόγου του, μια αίσθηση στερεότητας, γεμάτη ένταση, που ποτέ δεν απειλείται ούτε από τη λεξιθηρία ούτε από σχηματοποιήσεις.
Στη δεύτερη συνεδρία (προεδρία: Ελισάβετ Κοτζιά), ο κριτικός λογοτεχνίας Βαγγέλης Χατζηβασιλείου ανέπτυξε το θέμα της αρχαιογνωσίας ως ερμηνευτικού δεδομένου για την ανάγνωση της νεοελληνικής λογοτεχνίας από τον Δ. Ν. Μαρωνίτη. Η ποίηση, είπε, βρίσκεται στην αιχμή του δόρατος του δοκιμιογράφου Μαρωνίτη – κι αυτό φαίνεται παντού: στις επιφυλλίδες, τις διαλέξεις, τις συνεντεύξεις, τις μελέτες του. Η αρχαιογνωσία του δεν είναι κάτι στατικό ή στεγανό· την εξετάζει στην πορεία της και στην εξέλιξή της σε υποστήριγμα της νεότερης ποίησης. Έτσι, η αρχαιογνωστική του ανάγνωση εξετάζει με ποιον τρόπο έννοιες και θεματικές όπως ο νόστος, η ύβρις και η δίκη μεταπλάθονται και υπάρχουν σε σύγχρονες ποιητικές δημιουργίες – από τον Σολωμό μέχρι τον Σεφέρη, τον Ελύτη, τον Ρίτσο, τον Αναγνωστάκη, τον Πατρίκιο ή τον Σαχτούρη. Δεν πρόκειται για φιλολογική μέθοδο, αλλά πολιτική πράξη, κατέληξε.
Ο κριτικός λογοτεχνίας Παντελής Μπουκάλας, μιλώντας για τον μεταφραστή Μαρωνίτη, επισήμανε ότι ήταν ένας από τους λιγοστούς λογίους που γνώριζαν εξίσου βαθιά τα αρχαία γράμματα και τα νεοελληνικά. Στη συνέχεια στάθηκε στα μεταφραστικά του επιτεύγματα: Τις Οκτώ νουβέλες και τέσσερα ανέκδοτα του Ηρόδοτου, όπου η γνώση προσφέρεται σαν αυταδέλφη της αναγνωστικής τέρψης, τις Εκλογές από τον Ησίοδο, τη μετάφραση τραγωδιών του Σοφοκλή όπου η κομψότητα της γλώσσας εναρμονίζεται με τη στιβαρότητά της. Και, τέλος, τη μετάφρασης της Οδύσσειας και της Ιλιάδας, με γλώσσα λαγαρή, που εκτός από την εναγώνια αναζήτηση της κυριολεξίας και της πιστότητας, αναζητεί διαρκώς και τον ρυθμό, έξω από το δεδομένο σχήμα. Εκφράζοντας την έντονη διαφωνία του για τη μη χρήση τους στο Γυμνάσιο, ο ομιλητής σημείωσε ότι πρόκειται για μεταφραστικό άθλο και γλωσσικό επίτευγμα.
Ο Δημήτρης Κυρτάτας (ομότιμος καθηγητής, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας) μίλησε για τη σταθερή αλλά περίπλοκη σχέση του Μαρωνίτη με την Ιστορία. Ξεκίνησε αναφερόμενος στη μετάφραση της «Κλειούς», του πρώτου βιβλίου του Ηρόδοτου, το 1964, την οποία δεν συνέχισε, αλλά κατά κάποιον τρόπο επανήλθε σε αυτή το 1981, με τις «Νουβέλες» και τα «Ανέκδοτα» του Ηρόδοτου, μικρά αποσπάσματα που διακόπτουν τη ροή της αφήγησης. Τα αποσπάσματα αυτά, είπε, δεν προάγουν την πλοκή, αλλά παρεμβάλλουν ιστορίες με ανθρώπινο περιεχόμενο, αναδεικνύοντας τα μεγάλα θέματα όπως ο έρωτας, ο θάνατος, η εξουσία. Ακόμα, ο ομιλητής στάθηκε στον κόσμο των ομηρικών παρομοιώσεων, έναν κόσμο τελείως διαφορετικό από εκείνον των ιλιαδικών μαχών, έναν κόσμο όπου κυριαρχούν οι λύκοι, τα λιοντάρια και οι αετοί, οι ξαφνικές θύελλες και οι άνεμοι, οι ψαράδες, οι βουτηχτές και οι ξυλουργοί. Και έκλεισε επισημαίνοντας ότι ο Δ. Ν. Μαρωνίτης διάβαζε την αρχαιότητα με τον νου και την καρδιά, με το βλέμμα στο μέλλον.
Ακολούθησε η προβολή του ντοκυμαντέρ «Μαύρη Γαλήνη: τακτοποιώντας τον καημό του εαυτού» σε παραγωγή και σκηνοθεσία Μαρίνας Δανέζη, έρευνα-σενάριο Εριφύλης Μαρωνίτη. (Μαύρη Γαλήνη είναι ο τίτλος της αυτοβιογραφικής και ψυχογραφικής μαρτυρίας του Δ. Ν. Μαρωνίτη, που γράφτηκε στο κελί της ΕΑΤ-ΕΣΑ και αναφέρεται στην εμπειρία του εγκλεισμού του. Πρωτοδημοσιεύτηκε στο όγδοο και τελευταίο τεύχος του περιοδικού Η συνέχεια). Στο ντοκυμαντέρ οι κόρες, Εριφύλη και η Νίκη, θυμούνται τον πατέρα τους και τις δύσκολες μέρες της χούντας, όταν ήταν μικρά κορίτσια, μιλούν για το αδημοσίευτο και και αποκαλυπτικό υλικό που βρέθηκε πρόσφτα από την περίοδο της τρίτης φυλάκισής του, ενώ η πρώτη, η Εριφύλη συζητά με τον εγγονό, τον Χάρη.
Το δεύτερο μέρος της ημερίδας περιλάμβανε στρογγυλή τράπεζα, με θέμα τον «δάσκαλο» Δ. Ν. Μαρωνίτη. Η συντονίστρια Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου (ομότιμη καθηγήτρια ΑΠΘ), αφού αναφέρθηκε στην πρώτη της γνωριμία με τον Μαρωνίτη (το 1971, σε σεμινάριο στο σπίτι του με θέμα ιστορίες από τον Ηρόδοτο και την ξεχωριστή εντύπωση που της είχε προξενήσει η ιστορία της γυναίκας του Κανδαύλη – και με αφορμή αυτό μίλησε για τις περιπτώσεις των ξένων στη λογοτεχνία, τον εσωτερικό και τον εξωτερικό ξένο) έδωσε σε τον λόγο σε «μαθητές» του Δ. Ν. Μαρωνίτη που μίλησαν για τον «γοητευτικό δάσκαλό» τους.
Ο Παντελής Βουτουρής (ομότιμος καθηγητής Παν. Κύπρου, πρόεδρος του ΔΣ του Θεατρικού Οργανισμού Κύπρου), μίλησε για τις σπουδές του τα επικά πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης και τη σταδιακή προσέγγισή του στον θρύλο – γιατί ο Μαρωνίτης, για τη Θεσσαλονίκη, αλλά και ευρύτερα, είχε αποκτήσει τέτοιες διαστάσεις. Σημείωσε ότι μεγάλο μέρος της έλξης που ασκούσε οφειλόταν στον λόγο, γραπτό και προφορικό. Τέλος, είπε ότι η αυστηρότητά του ήταν διεγερτική για το πνεύμα των συνομιλητών και των συνομιλητριών του, ότι η συναναστροφή μαζί του αποτελούσε διανοητική δοκιμασία και δώρο, ενώ τόνισε τη μεγάλη γενναιοδωρία του για ό,τι εκτιμούσε.
Η Σοφία Νικολαΐδου (συγγραφέας, ΕΔΠ στο ΑΠΘ) είπε ότι, όταν ως φοιτήτρια γνώρισε τον Μαρωνίτη, το όνομα και η φήμη του προπορεύονταν στην πόλη. Για τις παραδόσεις και τα σεμινάρια είπε ότι αποτελούσαν μαθήματα ζωντανής φιλολογίας, με τη γνώση να παράγεται μπροστά μας. Σημείωσε πόσο πολυσχιδής ήταν (δεν έκανε κάθε χρονιά το ίδιο μάθημα), ενώ για την επίδραση που είχε στους φοιτητές και τις φοιτήτριές του είπε: «Μας έφτιαξε μυαλό». Ακόμα, είπε ότι ήταν από τους ελάχιστους φιλόλογους που αντιλαμβανόταν ποίηση με το αυτί, μπορούσε να συλλάβει τον εσωτερικό ρυθμό του λόγου. Η γενναιοδωρία του, που συμβάδιζε με την αυστηρότητα, ήταν σπάνια και άδολη· τον θυμόμαστε με αγάπη και σέβας.
Ο Άρης Στυλιανού (καθηγητής πολιτικής φιλοσοφίας, ΑΠΘ) τον χαρακτήρισε φιλόσοφο φιλόλογο, καθώς δεν ήταν ο scholar της βιβλιοθήκης, αλλά διέθετε φιλοσοφικό μυαλό. Τον χαρακτήρισε επίσης καλλιτέχνη φιλόλογο, με πολύ μεγάλη αγάπη όχι μόνο για την ποίηση, αλλά και για το θέατρο και τον κινηματογράφο Η βασική του γλώσσα ήταν τα ελληνικά, τα οποία μιλούσε και έγραφε πολύ ωραία. Είχε όρεξη για τη ζωή και γνήσια περιέργεια, κάτι που ήταν φανερό στη διδασκαλία του, στα κείμενά του, αλλά και στη φιλική συναναστροφή. Υπήρξε αυστηρός τόσο με τον εαυτό του όσο και με τους άλλους, αλλά ήταν κατεξοχήν φίλος όχι άφιλος, ενώ η δυσκολία του πήγαινε χέρι χέρι με την ουσιαστική γενναιοδωρία.
Ο Σταύρος Πετσόπουλος δήλωσε και αυτός «πολλαπλώς μαθητής» του Μαρωνίτη, μέσα από τη συνεργασία τους για την έκδοση βιβλίων του. Αναφέρθηκε στη γνωριμία τους το 1979, όταν οι «Νουβέλες» (ένας τίτλος που επέλεξε επίτηδες προκλητικά ο Μαρωνίτης) ήταν ένα από τα πρώτα βιβλία που εξέδωσε η Άγρα. Αναφέρθηκε στη μετάφραση της Ιλιάδας, που χαρακτηρισε έργο ζωής και στις αναγνώσεις ραψωδιών, σε 24 απογεύματα της Πέμπτης, το 2010-2011 στο Εθνικό Θέατρο, όπου γνωστές ηθοποιοί διάβασαν από μια ραψωδία – ενώ το 25ο διάβασε ο ίδιος ο Μαρωνίτης. Τέλος, ο ομιλητής μας θύμισε πόσο αδηφάγος αναγνώστης ήταν ο Μαρωνίτης και τη χαρά του όταν ανακάλυψε το έργο του Ρομπέρτο Μπολάνιο.
Η Νίκη Μαρωνίτη, τέως γενική γραμματέας του Ιδρύματος της Βουλής, αφού ευχαρίστησε το Ίδρυμα της Βουλής, τον γενικό γραμματέα του Ευάνθη Χατζηβασιλείου, τους ομιλητές και τις ομιλήτριες, όλους όσους και βοήθησαν, με πρώτη την Ελισάβετ Κοτζιά, είπε ότι νιώθει, μαζί, χαρά, ταραχή και συγκίνηση. Μίλησε για τον στενό δεσμό με τον πατέρα, για την απέριττη δομή και την αυστηρή επιχειρηματολογία των κειμένων του που την καθόρισε. Μετά τον θάνατό του, είπε, ξεκινάει μια δεύτερη γνωριμία μας με τα κείμενα του, καθώς οι δύο κόρες με έκπληξη και χαρά ανακαλύπτουν ξανά πόσα και για πόσα είχε γράψει. «Γνωρίσαμε, τότε, πτυχές του μπαμπά μας, που δεν ξέραμε ή στις οποίες δεν στεκόμασταν», είπε κλείνοντας.
Κατά τη διάρκεια της ημερίδας, μαθητές, μαθήτριες και ομότεχνοι του Μαρωνίτη (ανάμεσά τους, η Αλεξάνδρα Δεληγιώργη, ο Βασίλης Κάλφας, ο Μίλτος Πεχλιβάνος, η κόρη του Λίνου Πολίτη, Ειρήνη Μεϊτάνη-Πολίτη) κατέθεσαν αναμνήσεις από τη γνωριμία τους με τον Μαρωνίτη. Στο πολυπληθές κοινό διακρίναμε τον πρώην πρόεδρο της Βουλής Νίκο Βούτση, τον πρώην δήμαρχο Αθηναίων και πρώην βουλευτή Γιώργο Καμίνη, τον τέως πρόεδρο της Αρχής Διασφάλισης Απορρήτου Επικοινωνιών Χρήστο Ράμμο, τους ακαδημαϊκούς Μιχάλη Σταθόπουλο και Μιχάλη Τιβέριο, την Εριφύλη Μαρωνίτη και τον Χάρη Καρύδη-Μαρωνίτη.
